De Data Act — Verordening (EU) 2023/2854 — is op 12 september 2025 van kracht geworden. Ze is minder bekend dan de GDPR of de AI Act, maar voor organisaties die overwegen te migreren van cloud naar lokale AI is ze misschien wel de meest directe en bruikbare wet van de hele reeks.
De Data Act lost drie problemen op die Europa zag groeien: data die bij fabrikanten blijft in plaats van bij gebruikers, cloudproviders die vertrek kunstmatig moeilijk maken, en de afwezigheid van een rechtskader voor noodtoegang door overheden. Dit artikel gaat over het tweede probleem — het meest relevant voor u als ondernemer.
Waarover gaat het?
Stel: u gebruikt al jaren een cloudplatform voor uw bedrijfsdata. U wilt overstappen naar een andere provider, of naar een lokale oplossing. Maar uw huidige provider maakt het moeilijk: technische drempels, hoge exportkosten, data in een formaat dat niemand anders leest. U bent gevangen.
Dat is vendor lock-in. En de Data Act verbiedt het.
Artikel 25 lid 2 bepaalt expliciet dat cloudproviders klanten geen commerciële, technische, contractuele of organisatorische belemmeringen mogen opleggen die het overstappen verhinderen of ontmoedigen. Niet als contractclausule, niet als technische keuze, niet als verborgen kostenpost.
Uw recht op uw eigen data
Artikel 4 en 5 van de Data Act bepalen dat u als gebruiker recht heeft op de data die uw gebruik van een product of dienst genereert. Gratis. In een bruikbaar formaat. Zonder onnodige vertraging.
Dit geldt voor SaaS-platforms: de data die u jarenlang heeft ingevoerd, gegenereerd en opgeslagen in een cloudapplicatie is van u. U kunt die opvragen. U kunt die overdragen aan een andere dienst of een lokaal systeem. De provider is verplicht mee te werken.
In de praktijk — vandaag, vóórdat u overstapt — kunt u op basis van de Data Act een beroep doen op dit recht om uw historische data te exporteren. Conversaties, documenten, analyses, configuraties: alles wat u heeft gegenereerd, is juridisch afdwingbaar opvraagbaar.
De Data Act maakt de exit uit de cloud niet alleen mogelijk, maar juridisch afdwingbaar.
Geen overstapkosten meer — vanaf januari 2027
Artikel 29 van de Data Act verbiedt cloudproviders om kosten in rekening te brengen voor het overstapproces. Dit verbod geldt volledig vanaf 12 januari 2027.
Tot die datum mogen providers nog overstapkosten rekenen — maar ze mogen die kosten niet kunstmatig verhogen om vertrek te ontmoedigen. Na januari 2027 vallen die kosten volledig weg.
Wat dat in de praktijk betekent: egress fees — de kosten die sommige cloudproviders aanrekenen voor het downloaden van uw eigen data — zijn straks niet meer toegestaan als onderdeel van een overstapproces. De markt verandert. De exit wordt goedkoper.
Functionele gelijkwaardigheid: geen sabotage van de migratie
Artikel 26 van de Data Act verplicht cloudproviders actief mee te werken aan een succesvolle overstap. De doeldienst — uw nieuwe platform of lokale systeem — moet ten minste hetzelfde functionele niveau kunnen bieden als de brondienst.
Als een cloudprovider data exporteert in een formaat dat uw nieuwe systeem niet kan inlezen, is dat een schending van de Data Act. Als de migratie technisch gesaboteerd wordt door opzettelijk incompatibele exports, is dat een schending van de Data Act. De wet beschermt u niet alleen juridisch — ze legt een actieve samenwerkingsverplichting op.
Voor wie geldt de Data Act?
De Data Act heeft een brede scope. Ze geldt voor:
- Fabrikanten van verbonden producten — slimme apparaten, IoT-sensoren, industriële machines, medische apparatuur, voertuigen
- Aanbieders van dataverwerkingsdiensten — cloudproviders, datacenters, SaaS-aanbieders
- Zakelijke gebruikers van verbonden producten — bedrijven die data willen opvragen die door hun apparaten wordt gegenereerd
Als u gebruikmaakt van cloudservices — voor opslag, voor software, voor AI-tools — valt u als gebruiker onder de beschermende bepalingen van de Data Act. U hoeft zelf niet aan verplichtingen te voldoen. U heeft rechten die u kunt afdwingen.
Drie stappen als u vandaag al wilt handelen
1. Inventariseer uw cloud-afhankelijkheden
Welke cloudplatformen bevatten bedrijfskritieke data? Welke contracten lopen er, en wat zeggen die over data-eigendom, export en beëindiging? Dit is de basis voor een eventuele migratie.
2. Vraag een data-export op
U heeft vandaag al het recht uw data op te vragen. Doe dat periodiek — niet alleen als u wilt vertrekken. Een actuele exportkopie van uw data is ook een back-up en een bewijs van eigendom.
3. Plan de overstap vóór januari 2027
De afschaffing van overstapkosten treedt in op 12 januari 2027. Als u overweegt te migreren naar lokale AI of een andere cloud, heeft u de komende maanden de tijd om dat goed voor te bereiden — en om daarna zonder extra kosten te vertrekken.
De Data Act is de wet die de marktmacht van cloudproviders begrenst. Ze geeft u als gebruiker instrumenten om die macht te doorbreken. Dat is zelden het geval in technologiewetgeving. Gebruik het.